Posted in Kompozisiya

Kompozisyon nedir?


 

 

 

Soru: kompozisyon nedir

Olayların, durumların, isteklerin, duygu, düşünce ve hayallerin bir mesaj içerecek ve iletecek şekilde, bir konu etrafında bütünlük düşüncesi gözetilerek düzenlenmesidir.

Kompozisyonun amaçları:

1. İyi ve doğru anlama,

2. Anladığını iyi ve doğru inceleyip değerlendirebilme,

3. İnceleyip değerlendirme sonucunu, doğru, iyi ve güzel anlatabilme.

Kompozisyon yazma kuralları

Konu Seçimi

Konu, üzerinde söz söylenen, yazı yazılan, eser oluşturulan olay, durum ya da sorun olarak tanımlanır. Seçilen konu yazarın kişiliğini yansıtır. Seçtiğimiz her şeyde olduğu gibi konuda da kişiliğimiz ortaya çıkar; hassa olduğumuz ve üzerinde durmak istediğimiz sorun kendiliğinden belirginleşir.

Konuyu geliştirme yolları

Seçilerek belirginleştirilen bir konu, çeşitli yollarla geliştirilir. Gözlem, deneyimlerden yararlanma, düşünme ve okuma konuyu geliştirme yollarıdır.

Gözlem

Bir süreci izlemektir. Diktiğimiz bir çiçeğin veya ağaç fidanının gelişme sürecini gün gün izlemek de gözlemin bu sürece tanıklık etme anlamına geldiğini gösterir.

Deneyim

Bir işte uzmanlaşma olarak bilinir.

Düşünme

Olaylar, durumlar ve nesneler arasında ilişkiler kurularak gerçekleştirilen zihinsel bir eylemdir.

Okuma

Kişiyi farklı deneyimlerle karşılaştırarak zenginleştirir. Bu yüzden kişiliğin gelişmesinde önemli bir yeri olduğu kadar konuşma ve yazma için de birikim sağlar. Okuma biçimlerine bakarak şu okur tiplerinin varlığından söz edebiliriz:

Sıradan Okuyucu:

Seçim yapacak bir bilinci bulunmayan, karşısına ne çıkarsa onu okuyan okur tipidir. Daha çok birinden duyduğu veya reklamların yönlendirmesiyle haberdar olduğu metinleri okur. Sadece “Ne anlatıyor?” sorusunu sorar.

Normal Okuyucu:

Az çok seçim yapabilen, okudukları arasında bağlantılar kurabilen, merakı yanında belli bir zevki de bulunan okuyucudur. Metnin inceliklerine az da olsa yakınlaşmıştır. “Ne anlatıyor?” sorusunun yanında “Niçin anlatıyor?” sorusunu da sormaktadır.

İdeal Okuyucu:

Seçme yeteneği gelişmiş, zevkleri oldukça incelmiş, eleştirel bakış edinmiş okur tipidir. Bunlar; çevrenin, tanıtımların ve reklamların

yönlendiriciliğiyle değil, birikimleri doğrultusunda okurlar. Metne “Ne anlatıyor?”, “Niçin anlatıyor?” sorularından başka daha da önemsedikleri “Nasıl anlatıyor?” sorusunu da sorarlar.

Kompozisyonda Sözcüklerin ve Cümlenin Önemi

Konuşma ve yazıda düzenleme, diğer bir deyişle kompozisyon cümleyle başlar. Konuşma ve yazının birimi cümledir. Doğru, iyi ve güzel bir cümle kurabilmek için sözcüklerin dil içinde kazandıkları değerleri bilmek gerekir.

Kompozisyonda Plan

Paragraf

Paragraf, düz yazının bir satır başından diğer satır başına kadar uzanan birimdir. Bir yazıya göz ucuyla baktığımızda ilk önce yazının başlığını ve hemen ardından paragrafları görürüz. Her paragraf, duygu, düşünce ve hayallerin bir konu etrafında toparlandığı anlamsal birer birimdir. Her paragrafta bir ana düşünce ile onu destekleyen ve daha belirgin biçimde görülmesini sağlayan yardımcı düşünceler yer alır. Kesin olmamakla birlikte, özellikle uzun paragraflarda ana düşünce, paragrafın ilk veya son cümlesinde verilir.

Paragraf Çeşitleri

– Olay Paragrafı:

Bir olayın neden-sonuç ilişkisi gözetilerek anlatıldığı paragraflardır. Olay, bir noktadan alınıp birbirini izleyen halkalarla bir sonuca ulaştırılır.

– Tasvir Paragrafı:

Bir yerin, kişinin veya nesnenin tanıtılmasında kullanılan paragraftır. Tasvir paragrafında,

dışarından alınan izlenimler aktarılırken sıfatlara çokça yer verilir.

– Çözümleme Paragrafı:

Yazıda ele alınan konu, olay, durum veya kişilerin davranışlarını anlamak üzere geliştirilen paragraftır. Çözümleme paragrafında, konu farklı bakış açılarıyla değerlendirilir.

– Bilgi Paragrafı:

Herhangi bir konuda bilgi vermek amacıyla kurulan paragraftır. Bilgi paragrafında bir düşüncenin nedenleri, kanıtları mantıksal ve ikna

edici bir biçimde ortaya konur.

– Düşünce Paragrafı:

Düşünce yazılarında, bir düşünceyi veya görüşü aktarma amacıyla geliştirilmiş paragraftır. Mantıksal tutarlılık düşünce paragrafının temelini oluşturur.

– Yorum Paragrafı:

Bir konunun belli bir görüş doğrultusunda yorumlandığı paragraftır. Bu paragraf türünde, daha çok yazarın bakış açısı belirleyici olur.

– Paragraf Oluşturma:

Bir paragraf oluşturulma sürecinde öncelikle konu belirlenmeli; belirlenen konunun hangi yazı türüyle işleneceğine karar verilmeli; iletilecek ana ve yardımcı düşünceler saptanmalı; düşünceleri destekleyici örnekler kullanılacaksa bunlar hazırlanmalıdır. Paragraf oluşturmada soru cümlelerinin önemli bir yeri vardır. Bu tercih, özellikle deneme yazılarında düşüncelerin okuyucu tarafından buldurulmasına yönelik bir amaç taşır. Sorular doğrultusunda düşünceler açılır ve genişler.

Düşünce ve Ana düşünce

Bir metnin açık veya örtük olarak ilettiği mesaja düşünce denir. Metindeki baskın düşünceye ana düşünce; diğerlerin yardımcı düşünceler denir. Yardımcı düşünceler, ana düşüncenin daha belirgin bir biçimde görünmesini ve ortaya çıkmasını sağlar.

Tema

Bir metnin okuyucu üzerinde bıraktığı duygusal izlenimdir. Düşünce ve ana düşüncede olduğu gibi, metinde baskın bir tema ile onu destekleyip belirginleştiren yan temalar da bulunur. Metinde tema tek veya birkaç sözcükle ifade edilir. Özlem, sevgi, nefret, sevinç, acı vs. birer temadır. Bir türkü dinlerken, bir roman, hikâye veya şiir okurken, bir film izlerken, sevindiğimizde, üzüldüğümüzde, kızdığımızda, gözlerimiz dolduğunda duygusal tepkiler vermiş oluruz. Aslında bu, bizim temayı fark ettiğimizin işaretidir. Bu tepkileri doğrudan vermeyip sözcükle ifade edecek olsak, “kızdım”, “sevindim”, “üzüldüm” deriz. Bütün bunlar duygularımızın ifadesi olduğu için temayla ilgilidir.

Hayal

Bir metnin okuyucuya verdiği estetik zevktir. Hayal, metnin tüketilemeyen, insanın içinde büyüyen ve metni yeniden okuma isteği veren tarafıdır. Hayal, metni heyecan yönünden zenginleştirir ve besler. Örneğin, “Dün gece bütün anılarımı açık bıraktım.” cümlesi, hayal yönünden incelendiğinde şunlar söylenebilir: Normalde, bir kapı, pencere, ışık veya musluk açık bırakılabilir. Bunların hangisi açık bırakılırsa bırakılsın insanı huzursuz eder ve rahat bir uykuya izin vermez. Eğer anılar gece boyunca açık bırakılmışsa rahat ve huzurlu bir uyku uyunmamış; insanın içi üşümüş ve insan, ağlamış demektir.

Anlatım Biçimleri

– Öyküleyici Anlatım:

Gerçek veya tasarlanmış bir olayın belli bir noktadan alınıp geliştirildiği ve sonuca ulaştırıldığı anlatım biçimidir. Burada olay belirleyicidir. Bu anlatım biçimi, genellikle hikaye, roman ve tiyatro; daha az olarak da hatıra, mektup ve günlük türlerinde kullanılır. Hikaye, roman ve tiyatro gibi kurgusal metinlerde öyküleyici anlatım, hareketlerin aktarılmasıyla geliştirilir. Hareketler bir kamerayla izleniyormuşçasına aktarılır.

– Betimleyici Anlatım:

Bir varlığın, olayın veya kavramın göz önünde canlandırılacak biçimde anlatılmasıdır. Bu anlatımda betimlenen varlığın, olay ve kavramın karakteristik özellikleri belirginleştirilir. Betimleme, bir şeyi benzerlerinden ayıracak özelliklerin belirtilmesi demektir.

Portre yazılarında betimleyici anlatımın önemli bir yeri vardır. Bir kişinin dış görünüşünün, duygu, düşünce ve psikolojik özelliklerinin anlatıldığı yazılara portre denir.

– Tanımlayıcı Anlatım:

Bir kavramın, terimin veya sorunun sınırlarının çizildiği anlatım biçimidir. Sınırlandırılarak anlatmak ele alınan kavram, terim veya sorunun olumlu ve olumsuz tanımı şeklinde yapılır. Tanımlayıcı anlatım bir belirleme işlevi görür. Bir paragrafta genellikle bir iki cümleden oluşur ve paragrafın başında veya sonunda yer alır.

– Açıklayıcı Anlatım:

Sınırları çizilen bir kavramın, terimin veya çerçevesi belirlenen bir sorunun kapalı kaldığı düşünülen sözcüklerin açıklandığı anlatım

biçimidir. Tanımlayıcı anlatımla birlikte kullanılır. Tanımlayıcı anlatım, bilgi ve düşünce aktaran yazılarla bilimsel yazılarda çokça kullanılır. Tanım, bir kavramın, terimin veya sorunun sınırlarını belirlediği için etimolojiyi, sözcüğün ve sözcük gruplarının yazarın zamanındaki anlamını ve kendisine göre nasıl yorumladığını bilmek gerekir.

– Örnekleyici Anlatım:

Tanımlanarak sınırları çizilen ve açıklanarak çeşitli noktaları aydınlatılan bir kavram, terim veya sorunun zihinlerde somutlaştırılması için örnekler verilen anlatım biçimidir. Örnekleyici anlatım, ileri sürülen düşünceleri olumlamak üzere kullanılır ve onları pekiştirir; birkaç cümle de bir paragraf da olabilir.

– Kanıtlayıcı Anlatım:

İleri sürülen düşüncelerin bazı görüşlerle desteklendiği ve kanıtlamaya gidildiği anlatım biçimidir. Tanımlayıcı, açıklayıcı ve örnekleyici anlatımların bir sonucu olan kanıtlayıcı anlatımda okuyucuyu inandırmak ve ikna etmek belirleyicidir. Kanıtlayıcı anlatımın dört esası olduğu belirtilmiştir. Bunlar; ileri sürülen düşünce veya görüşün kanıtlaması, düşüncenin veya görüşün çözümlenmesi, düşünceyi ve görüşü destekleyen kanıtların düzenlenmesi ve bunlardan elde edilen sonucun özetlenmesidir.

– Karşılaştırmalı Anlatım

Ele alınan sorun hakkında çeşitli görüşlerin bir arada sunulduğu anlatım biçimidir. Bu anlatım biçimi, farklı görüşlerin sergilenmesini sağladığı için ikna edici bir özelliğe sahiptir. Ayrıca, pek çok görüşün bir arada verilmesiyle okuyucunun ufkunun genişlemesine de
katkı sağlar. Karşılaştırmalı anlatım, özellikle düşünce yazılarında çokça kullanılır. Bu anlatım biçiminde, ele alınan sorunun tarihsel bir süreç içinde değerlendirildiği görülür. Hikaye veya romanda kullanıldığında iki kişinin veya iki yerin karşılaştırılmasına imkan verir.

Müəllif:

Graphic Designer

Bir cavab yazın

Sistemə daxil olmaq üçün məlumatlarınızı daxil edin və ya ikonlardan birinə tıklayın:

WordPress.com Loqosu

WordPress.com hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Twitter rəsmi

Twitter hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Facebook fotosu

Facebook hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Google+ foto

Google+ hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

%s qoşulma