Posted in Grafik Dizayner

Ettore Sottsass ve Memphis Grup


1917, Avusturya, Inssbruck doğumlu Sottsass kariyeri boyunca mimar, endüstri ürünleri tasarımcısı ve tasarım felsefecisi olarak sayısız işe imza attı. Torina Politeknik Üniversitesi mezuniyetinin (1939) ardından Poltranova, Olivettive Alessi gibi ünlü italyan firmalarıyla çalıştı. Ayrıca 1945’te özel tasarım stüdyosu kurdu. 1947′de Milano’da bir firma kurdu. 1958′de daktilo markası Olivetti ile çalışmaya başladı.

O sıralar yaptığı Valentine adlı daktilo şimdi New York Modern Sanatlar Müzesi’nin daimi koleksiyonunda. Sottsass modern tasarım bayrağını sanat gönderine çeken Memphis Grubu’nun önderi. En basit eşyaları bile 20 bin euro gibi fiyatlarla satılıyor.

Tasarımlarında alüminyumdan seramiğe, tropik ahşaptan cama uzayan geniş bir malzeme yelpazesinden beslenen Sottsass, özellikle tercih ettiği iddialı renklerle kendinden söz ettirdi. Bu ürünlerden pek çoğunu Memphis ile birlikte ortaya çıkaran Sottsass, renklerle olan ilişkisini şöyle tanımlıyordu: “Her rengin bir tarihi vardır. Örneğin kırmızı, bir komünist için bayraktır; bir doktor gördüğünde daha hızlı olması gerektiğini anlar, aynı zamanda da tutkunun rengidir.”

Tüm kariyeri boyunca insanların tasarımdan anladığı statik yapıyı kırmaya ve ‘endüstrinin hiyerarşik-bürokratik strüktürleri’ olarak tanımladığı yapının dışında kalmaya çalıştı. Aldo Cibic, James Irvine, Hans Hollein ve Michael Graves gibi ünlü tasarımcılarla da beraber çalışan Sottsass, çalışmalarında Art Deco, Pop-Art ve Japon Postmodernizmi’nden ilham aldı. Şiirsel ve ‘saygısız’ tasarımlarıyla döneminde koleksiyonerlerin de ilgi odağı olmayı başaran mimar, işlerinin ‘sahipliğin etnik yapısından resmen soyutlanmış’ olması üzerine çalıştı. Sottsass’ın tasarımda tavrını şu sözlerle özetlediği söylenebilir: “Elegan ve alımlı objeler tasarlamak umrumda dahi değil; izleyimciyi ruhsal ve kültürel konumunda güvenli hissettiren ‘sessiz’ nesneler yapmakla ise daha da az ilgileniyorum.”

Sottsass 2006 yılında, Philadelphia ve Los Angeles Sanat Müzeleri’nde ‘Gelişim İçinde Çalışma’ (Work In Progress) adıyla düzenlenen retrospektif sergilerle omurlandırılmış, 90’nıncı yaşı ise İtalya Trieste’de düzenlenen ‘Nedenini Bilmek İstiyorum’ (I Want To Know Why) adlı iki ayaklı sergi/etkinlik ile kutlanmıştı.

1973’te Global Tools, 1976’da Studio Alchimia ve 1980’de Memphis gibi mimarlık gruplarını kurarak, çağdaş italyan tasarımının öncüsü olduğunu ispatladı. Sottsass’ın kariyeri boyunca imza attığı önemli tasarımlar arasında Olivetti için tasarladığı parlak plastik ‘kült’ Valentine daktilo, Synthesis 45 ofis mobilyası, Teodora koltuk ve Mobili Grigi lamba yalnızca birkaç akılda kalıcı örnek.

Tasarımlarında alüminyumdan seramiğe, tropik ahşaptan cama uzayan geniş bir malzeme yelpazesinden beslenen Sottsass, özellikle tercih ettiği iddialı renklerle kendinden söz ettirdi. Bu ürünlerden pek çoğunu Memphis ile birlikte ortaya çıkaran Sottsass, renklerle olan ilişkisini şöyle tanımlıyordu: “Her rengin bir tarihi vardır. Örneğin kırmızı, bir komünist için bayraktır; bir doktor gördüğünde daha hızlı olması gerektiğini anlar, aynı zamanda da tutkunun rengidir.”

Tüm kariyeri boyunca insanların tasarımdan anladığı statik yapıyı kırmaya ve ‘endüstrinin hiyerarşik-bürokratik strüktürleri’ olarak tanımladığı yapının dışında kalmaya çalıştı. AldoCibic, James Irvine, HansHollein ve Michael Graves gibi ünlü tasarımcılarla da beraber çalışan Sottsass, çalışmalarında Art Deco, Pop-Art ve Japon Postmodernizmi’nden ilham aldı.

Şiirsel ve ‘saygısız’ tasarımlarıyla döneminde koleksiyonerlerin de ilgi odağı olmayı başaran mimar, işlerinin ‘sahipliğin etnik yapısından resmen soyutlanmış’ olması üzerine çalıştı.

Sottsass 2006 yılında, Philadelphia ve Los Angeles Sanat Müzeleri’nde ‘Gelişim İçinde Çalışma’ (Work In Progress) adıyla düzenlenen retrospektif sergilerle omurlandırılmış, 90’nıncı yaşı ise İtalya Trieste’de düzenlenen ‘Nedenini Bilmek İstiyorum’ (I Want To Know Why) adlı iki ayaklı sergi/etkinlik ile kutlanmıştı. EttoreSottsass’ın Alessi için tasarladığı kol saatleri paslanmaz çelik ten ve alüminyum dan üretilmiştir ve gerçek deri kullanılmıştır. Geleneksel tasarım normlarının dışına çıkan stili, hislere hitap eden tasarım anlayışıyla Sottsass, New York ve Londra’da pek çok özel sergiyle ödüllendirilmişti.

Sottsass, yaptığı işlerle modernizmi altüst eden  ve katı XX. Yüzyıl  fonksiyonalizmine* adeta alay eder gibiydi. Hele ki Olivetti için 1970 de tasarladığı  seksi kırmızı Valentine  daktilosu düşünülünce. Sadece mobilyalar değil seramik, mücevher,  cam ve gümüş gibi malzemeler üzerinde de çalışan Sottsass için Chicago Trıbune ‘ O çok kuvvetli bir uyuşturucu gibidir’ demiştir.

Postmodern tasarım ekibi “Memphis”i kuran, yüksek teknolojik tasarımlara İtalyan gözüyle bakan tasarımcı, tasarımlarıyla uluslararası çapta pek çok tasarımcıya ilham vermişti. Sottsass, İtalyan tasarım dünyasının asilzadesi olarak anılır. Londra Tasarım Müzesi müdürü Deyan Sudjic, The Guardian’a yazdığı yazıda, şu satırlarla uğurladı Sottsass’ı:

“Onun yapmak istediği, gündelik hayatta kullandığımız nesnelere başka bir anlam katmaktı.” Ettore Sottsas, kuralların sınırını asmaya çalısan, görsellige önem veren, toplumdan ziyade kişinin tatminini öngören “yeteri kadar fonksiyonelolmakla beraber, heyecan verici olan tasarımlar yaratmayı benimsemiş karakter özelliklerine sahiptir.

Bu nedenden, tasarımlarının ekonomik açıdan riskli olmasını göze alarak, kişinin zamana göre değişmesi nedeni ile onun kullandığı ürünlerin de degismesi gerektiğini ve bu nedenle herhangi bir ürünün son haline erişemeyeceğine inanmaktadır.

Kullanıcı ile görsel ve dokunsal anlamda kuvvetli iletişim kurabilen ürünlerin daha fonksiyonel olduğuna ve fonksiyonalizmin sadece fiziksel anlamda değil insanın ruhuna da değinmesi gerektiğini savunmaktadır. Psikolojik, kültürel ve politik öğeler de tasarımlarda vurgulanmalıdır.

Sottsass “seri üretim” için değil “kendi” için tasarım yapar. Yapmış olduğu “Spontane tasarımlar” ile o dönemin koşullarına başkaldırıda bulunur. Sottsass, ürünlerinde sadece ergonomi ve fonksiyon gibi kavramların bulunmasını yeterli bulmaz çünkü insan çok boyutludur ve bundan daha karmaşıktır. Eğer ürünler insana hizmet edecekse, bunu bütünüyle yerine getirmelidir. Kullanıcının duygularına hitap etmeli, tasarımın içinde “psikoloji” kavramı da bulunmalıdır. Bu nedenden, Sottsass tüm tasarımlarında, iletişimi güçlendirecek duyguları harekete geçirecek çözümlemelerde bulunur.

Uzun kariyeri boyunca mimar, endüstri ürünleri tasarımcısı ve tasarım felsefecisi olarak sayısız işe imza atan, tasarımlarında alüminyumdan seramiğe, tropik ahşaptan cama uzayan geniş bir malzeme yelpazesinden beslenen, tasarımın toplumun değerlerini yansıtmak için bir araç olduğunu çok iyi bilen, çağdaş İtalyan tasarımının öncüsü oldu.

İdealist, radikal veya reformist tasarımlar ve dahi insan, ürün, fonksiyon, bileşkesi derken memphis akımı ile daha duygu yüklü, insancıl ve eğlenceli neşeli ürünler getirdi. Pleksiglass, plastik, laminatlarla çocuksu neşeyi ürünlerde hissettirdi. Ettore Sottsass koltuğu bu yeni yaklaşımın en iddialı ürünüdür.

Gelmiş geçmiş en ünlü italyan tasarımcılardan biri olan Ettore Sottsass, Malta’daki evinde, 31.12.2007′de 90 yaşında hayatını kaybetti. Ona göre insanlar, ürünler arasında sadece fonksiyonel bir bağ degil aynı zamanda duygusal bağlantılar da kurmalıdırlar. Sottsass tasarımlarında, “hız” ve “değişim”i kullanır.

Sottsass’ın Çalışmalarındaki Renk – Biçim Analizleri ve Sanatsal Özellikleri

Ürün Tasarımı : Topyekün Değisim

Endüstriye Bakışı : Zıt ve Geneleklere Ters

Tutumu : Mobilyaya AdanmışlığıYok

Kullandığı Malzemeler : Ahsap, Cam, Metal

Tasarladığı Ürün Tipi : Sanatsal Ürünler

Renk Kullanımı : Çok Renklilik

Stil Sade değil Çarpıcı

Güdülen Amaç Kisinin _ihtiyaçları

Etkileşim Uluslararası Zevkler

Kişisel Özellikleri ve Çalışma Prensibi Tasarıma Adanmışlık

Çalışkan, dikkatli ve verimli

Hem bireyci hem de kolektif çalımsa

Çevreyi ikna gücü

Yaratıcı ve Öğretici

Toplum içinde varlığını sürdürebilme

Ettore Sottsass’ın Düşünce ve Çalışma İlkeleri

·  Yaşamda değişmeyen değişikliğin kendisidir. Ortam ve insanlar değişimi sonucu mobilyalar da değişime uğramaktadır. Önemli olan, kişi ile mobilya arasındaki zaman sürecinde değişikliğe uyumudur.

·  Fonksiyonun önemli olduğu kadar, artistik ifade; özellikle “görsellikte estetik anlayışı” da önem kazanmaktadır.

·  Bir ürün, ister istemez imal edildiği dönemin siyasi, ekonomik, sosyal ve dini koşullarından etkilenecektir, ama bu koşulları etkilemesi de düşünülebilir.

·  Fonksiyonel olan bir ürünün aynı zamanda sanatsal ürün olması da sağlanmalıdır.

·  Bir ürünü ortaya koyarken onun sadece ekonomik boyutu, diğer özelliklerini bastırmamalıdır, ürünün kalıcı olması açısından (duygusal, görsel önemi) bazen  ekonomik risk göze alınmalıdır.

Memphis Grubu

1980’li yılların en önemli tasarım grubu hiç kuşkusuz Memphis’ti. Memphis Grup, endüstriyel tasarımda renk ve dekorasyonu kullanarak yeni objeler yaratma ve hayal gücünü zenginleştirme iddiasıyla ortaya çıkmıştır.

Grup Milano’da, Ettore Sottsass tarafından 1980 yılında radikal Studio Alchimia’dan ayrılmasından sonra başlatıldı. Ettore Sottsass, çevresine bir grup uluslararası mimar, mobilya, dokuma ve seramik tasarımcısını topladı.

Grup geleneksel şekillere, renklere, dokulara ve desenlere karşıttı. Ayrıca Memphis, 1970′lerin kaygan, siyah keyifsiz tasarımı karşı da bir tepkiydi. Buna karşılık Memphis Grup parlak, renkli, şaşırtıcı parçalar sundu. Renkler, koyu siyahlar ve Avrupa mobilya kahverengilerine tezat kullanıldı.

Bunlar arasında Andrea Branzi, Martine Bedin, George Sowden, Peter Shire, Michael Graves, Javier Mariscal, Michele de Lucchi ve Matteo Thun bulunuyordu.

Grup mobilya ve kendi tasarım kavramlarını üretmek için seramik şirketlerine yaklaştı. Çalışmalarını ilk kez 1981 Milan Mobilya Fuarında sergilediler. Burada Memphis grubu, bazı eleştirmenler tarafından yavan bulunsa da başarı elde etti. Postmodernist bir grup olan Memphis çeşitli kaynaklardan —klasik mimariden 1950’li yılların değersiz sanatına kadar her şeyden— eklektik bir şekilde yararlandı. Göz alıcı ve çoğu kez şaşırtıcı renkler kullandılar ve nesnenin pratik kullanımından çok görünümü ve anlamı üzerine vurgu yaptılar. Saatler, aydınlatma araçları, mobilya ve dünyaca ünlü mimar ve tasarımcılar tarafından yaratılan seramikleri sergilediler. Tartışmacı bir girişim olarak başlayan şey sonunda büyük bir ticarî başarı kazandı.

Memphis Grubu’nun çalışmaları, eksantrik canlı ve süs olarak tarif edilmiştir. Grup, grafik tasarımı, restoran tasarımı, kumaş ve mobilya tasarımlarını kökünden değişecek şekilde etkilemiştir. Ancak grubun asıl amacı Radikal Tasarım hareketini yeniden canlandırmaktı ve bunu da gerçekleştirdiler. Ardından Sottsass, grubu 1988 yılında dağıtmıştır.

KAYNAKLAR

1-      Ettore Sottsass: Architect And Designer by Ronald T. Labaco (Feb 1, 2006)

2-      Ettore Sottsass Metaphors by Ettore Sottsass, Barbara Radice, and Milco Carboni (May 23, 2003)

3-      Enzo Cucchi e Ettore Sottsass by Roberto Giustini, Barbara Radice, Salvatore Lacagnina, and Ettore Sottsass (Aug 2, 2002)

4-      Ettore Sottsass: Photographs by Achille Bonito Oliva and Ettore Sottsass (Jul 15, 2005)

5-      Ettore Sottsass: 28 Projects for the Tarsia By Andrea Fedeli. The Boscaro Collection 1999 by Ettore Sottsass (2000)

6-      Ettore Sottsass Jr: De l’objet a l’environnement (European university studies. Series XXVIII, History of art) (French Edition) by Philippe Thomé (1996)

7-      The Curious Mr. Sottsass: Photographing Design and Desire by Ettore Sottsass (Apr 1997)

8-      Sottsass Associati by Ettore Radice, Barbara Tompkins, Doug, Et Al Sottsass and B&W) Photographs (Color (Jan 1, 1988)

http://www.zekicihatsendogan.com/?p=125

Müəllif:

Graphic Designer

Bir cavab yazın

Sistemə daxil olmaq üçün məlumatlarınızı daxil edin və ya ikonlardan birinə tıklayın:

WordPress.com Loqosu

WordPress.com hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Twitter rəsmi

Twitter hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Facebook fotosu

Facebook hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Google+ foto

Google+ hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

%s qoşulma